"Điều đau đớn nhất của xâm hại tình dục đôi khi không phải là những gì đã xảy ra. Mà là việc nạn nhân dành nhiều năm để tự hỏi: Có phải lỗi của mình không?"
Khi nhắc đến xâm hại tình dục, phần lớn chúng ta thường nghĩ đến phụ nữ và trẻ em gái. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu, bởi đây là nhóm chịu ảnh hưởng rất lớn từ bạo lực tình dục trên toàn thế giới. Tuy nhiên, có một sự thật ít được nhắc đến hơn: đàn ông và bé trai cũng có thể là nạn nhân của xâm hại tình dục. Chỉ khác ở chỗ, họ thường ít lên tiếng hơn, ít được tin tưởng hơn và thường phải chịu đựng sự im lặng lâu hơn.
Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ nam giới từng trải qua xâm hại tình dục cao hơn rất nhiều so với những gì xã hội vẫn hình dung. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp không bao giờ được báo cáo. Nguyên nhân không phải vì tổn thương của họ ít nghiêm trọng hơn, mà vì những định kiến về nam tính khiến họ cảm thấy xấu hổ, tự trách bản thân và sợ rằng câu chuyện của mình sẽ bị phủ nhận.
Khi cơ thể phản ứng không có nghĩa là bạn đã đồng thuận
Gần đây, tôi có cơ hội trò chuyện với một người đàn ông đã chia sẻ về trải nghiệm bị xâm hại tình dục khi còn học cấp hai. Người thực hiện hành vi không phải là một người xa lạ, mà là một người lớn tuổi, có mối quan hệ thân thiết với gia đình và được mọi người kính trọng. Điều khiến tôi trăn trở không chỉ là hành vi xâm hại, mà còn là những gì người đàn ông ấy đã mang theo suốt nhiều năm sau đó.
Anh kể rằng mình đã không phản kháng trong phần lớn những lần bị lạm dụng. Có lúc cơ thể gần như đóng băng hoàn toàn, có lúc anh để mặc mọi chuyện diễn ra vì không biết phải làm gì, vì còn quá nhỏ, vì không muốn làm lớn chuyện và cũng vì tò mò về tình dục ở tuổi dậy thì. Điều khiến anh đau đớn nhất không phải chỉ là những gì người kia đã làm, mà là những câu hỏi anh liên tục đặt ra cho chính mình sau đó: "Tại sao mình không chống cự?", "Có phải mình đã đồng ý?", "Tại sao cơ thể mình lại có phản ứng?", "Có phải mình là người đồng tính?", "Có phải mình có vấn đề?"
Đáng buồn thay, đây không phải là những câu hỏi hiếm gặp. Trong quá trình làm việc với những người từng trải qua sang chấn, tôi nhận thấy rất nhiều nạn nhân nam đều mang trong mình những nghi ngờ tương tự. Không ít người dành hàng chục năm để tự kết tội bản thân trước khi biết rằng những gì mình trải qua thực chất là những phản ứng sinh tồn hoàn toàn bình thường của hệ thần kinh.
Một trong những hiểu lầm lớn nhất về xâm hại tình dục là chúng ta cho rằng nếu một người không chống cự thì có nghĩa là họ đã đồng ý. Tuy nhiên, khoa học thần kinh cho thấy cơ thể con người không chỉ có hai phản ứng là Fight (chiến đấu) và Flight (bỏ chạy). Khi não bộ đánh giá rằng cả chiến đấu lẫn bỏ chạy đều không khả thi, hệ thần kinh có thể chuyển sang trạng thái Freeze (đóng băng) hoặc Tonic Immobility – một phản ứng sinh tồn tự động khiến cơ thể bất động, tê cứng hoặc không thể phản kháng dù ý thức vẫn còn. Phản ứng này đã được ghi nhận ở cả con người lẫn nhiều loài động vật và không phải là một lựa chọn có ý thức.
Đọc thêm: Bạn nghĩ mình sẽ phản ứng thế nào khi gặp nguy hiểm?
Xem thêm: 10.2: Fight – Flight – Freeze – Fawn: 4 Phản Ứng Sinh Tồn Của Não Bộ
Điều khiến nhiều nạn nhân đau khổ hơn nữa là trong quá trình bị xâm hại, cơ thể vẫn có thể xuất hiện các phản ứng sinh lý như cương cứng, bôi trơn hoặc thậm chí đạt cực khoái. Những phản ứng này hoàn toàn là phản xạ của hệ thần kinh và không phải là sự đồng thuận. Các chuyên gia về sang chấn và tình dục học đã nhiều lần nhấn mạnh rằng phản ứng sinh lý của cơ thể không phản ánh mong muốn hay sự chấp thuận của một người. Thế nhưng vì thiếu kiến thức, rất nhiều nạn nhân tin rằng: "Nếu cơ thể mình có phản ứng thì chắc mình cũng muốn điều đó." Chính suy nghĩ ấy khiến họ mang theo cảm giác tội lỗi trong nhiều năm, dù trách nhiệm hoàn toàn thuộc về người thực hiện hành vi xâm hại.
Một hậu quả khác ít được nói đến là sự bối rối về xu hướng tính dục. Không ít nam giới sau khi bị xâm hại bởi một người cùng giới bắt đầu nghi ngờ bản thân. Họ tự hỏi liệu trải nghiệm đó có khiến mình trở thành người đồng tính hay không. Đây là một hiểu lầm khá phổ biến. Theo các nghiên cứu về tình dục học, xu hướng tính dục không được quyết định bởi việc một người từng bị xâm hại. Một người đồng tính không trở thành đồng tính vì bị xâm hại, và một người dị tính cũng không trở thành đồng tính vì trải nghiệm đó. Điều có thể xảy ra là sang chấn khiến họ trở nên bối rối, dành nhiều thời gian để tìm hiểu về tình dục hoặc cố gắng lý giải những phản ứng của chính mình. Đó là một phản ứng tâm lý dễ hiểu, nhưng không nên bị nhầm lẫn với xu hướng tính dục.
Quái vật không phải lúc nào cũng trông như quái vật
Khi nói về kẻ xâm hại, nhiều người thường hình dung một người xa lạ với vẻ ngoài đáng sợ. Thực tế lại khác rất nhiều. Phần lớn các vụ xâm hại tình dục xảy ra bởi những người mà nạn nhân đã quen biết hoặc tin tưởng: người thân, giáo viên, huấn luyện viên, lãnh đạo, bạn đời hoặc bạn bè. Họ thường không sử dụng bạo lực ngay từ đầu. Thay vào đó là quá trình xây dựng lòng tin, tạo sự phụ thuộc, lợi dụng khoảng cách tuổi tác, quyền lực hoặc vị trí xã hội để khiến nạn nhân khó từ chối và càng khó lên tiếng hơn.
Một trong những vụ án khiến cả thế giới phải nhìn nhận lại vấn đề này là vụ của Reynhard Sinaga, người bị coi là một trong những kẻ hiếp dâm hàng loạt nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại của Vương quốc Anh. Reynhard Sinaga bị kết án tù chung thân sau khi bị xác định đã tấn công hàng chục nam giới và được cho là gây hại cho hàng trăm nạn nhân khác trong nhiều năm. Nhiều nạn nhân bị chuốc thuốc hoặc rơi vào trạng thái mất khả năng tự vệ. Có người không nhớ điều gì đã xảy ra, có người nghi ngờ chính ký ức của mình, có người quá xấu hổ để trình báo vì không tin rằng đàn ông cũng có thể trở thành nạn nhân của hiếp dâm. Vụ án này không chỉ gây chấn động bởi quy mô của nó mà còn buộc xã hội phải đối diện với một sự thật rằng định kiến về nam tính có thể khiến nạn nhân im lặng lâu hơn và tạo điều kiện để kẻ lạm dụng tiếp tục gây hại.
Có một câu nói khiến tôi luôn suy nghĩ rất nhiều: "Quái vật không phải lúc nào cũng mang khuôn mặt của quái vật." Đôi khi, họ là những người được xã hội kính trọng, nói năng lịch sự, cư xử tử tế và luôn xuất hiện như một người đáng tin cậy. Chính điều đó khiến nạn nhân càng khó nhận ra mình đang bị lạm dụng, và cũng càng khó để người khác tin vào câu chuyện của họ. Xâm hại tình dục không bắt đầu từ bạo lực. Rất nhiều trường hợp bắt đầu bằng sự thao túng, lợi dụng lòng tin và sự chênh lệch quyền lực.
Không phải ai từng bị xâm hại cũng sẽ mãi là nạn nhân
Điều khiến tôi trân trọng nhất ở người đã chia sẻ câu chuyện của mình không phải là những gì anh từng trải qua, mà là sự can đảm để nhìn lại trải nghiệm ấy bằng một góc nhìn mới. Sau nhiều năm tìm hiểu về tâm lý học, tình dục học và chính bản thân, anh dần hiểu rằng sự đóng băng là một phản ứng sinh tồn, phản ứng sinh lý không phải là sự đồng thuận và việc mình còn sống, còn có thể xây dựng những mối quan hệ lành mạnh trong hiện tại đã là một minh chứng cho khả năng hồi phục đáng kinh ngạc của con người.
Tôi tin rằng chữa lành không có nghĩa là quên đi quá khứ. Chữa lành là khi quá khứ không còn quyết định cách chúng ta nhìn nhận bản thân hay cách chúng ta xây dựng các mối quan hệ trong hiện tại. Điều đã xảy ra sẽ luôn là một phần của câu chuyện cuộc đời, nhưng nó không cần phải trở thành toàn bộ con người bạn.
Nếu bạn cần một nơi an toàn để được lắng nghe
Không phải ai từng trải qua xâm hại tình dục cũng cần trị liệu ngay lập tức. Nhưng rất nhiều người cần một không gian đủ an toàn để lần đầu tiên có thể kể câu chuyện của mình mà không bị phán xét, đổ lỗi hay nghi ngờ.
Nếu những trải nghiệm trong quá khứ vẫn đang ảnh hưởng đến cách bạn nhìn nhận bản thân, đến các mối quan hệ, đời sống tình dục hoặc khiến bạn thường xuyên cảm thấy lo lắng, tội lỗi, xấu hổ hay mất kết nối với chính mình, bạn không cần phải đối mặt với tất cả một mình.
Trong các buổi tư vấn 1-1, tôi sẽ đồng hành cùng bạn để tìm hiểu những mô thức tâm lý, trigger, ranh giới, sự đồng thuận, các mối quan hệ quyền lực và những trải nghiệm trong quá khứ đang ảnh hưởng đến cuộc sống hiện tại. Đây không phải là nơi để phán xét đúng hay sai, mà là một không gian riêng tư, bảo mật và tôn trọng, nơi bạn có thể hiểu rõ hơn về bản thân, hệ thần kinh của mình và từng bước xây dựng những mối quan hệ an toàn, lành mạnh hơn.
Nếu bạn cảm thấy mình đã sẵn sàng bắt đầu hành trình đó, tôi rất sẵn lòng đồng hành cùng bạn.
Đặt lịch tư vấn 1-1 cùng Mistress Elena
Thông điệp cuối cùng
Nếu bạn từng trải qua xâm hại tình dục, dù bạn là phụ nữ hay đàn ông, xin hãy nhớ một điều: đó không phải lỗi của bạn. Nếu bạn đã đóng băng, đó có thể là hệ thần kinh đang cố gắng giúp bạn sống sót. Nếu cơ thể bạn có phản ứng sinh lý, điều đó không đồng nghĩa với sự đồng thuận. Nếu bạn đã im lặng suốt nhiều năm, điều đó không khiến câu chuyện của bạn kém chân thực hơn.
Và nếu hôm nay bạn đủ dũng cảm để lên tiếng, bạn không chỉ đang chữa lành cho chính mình. Bạn còn đang giúp một người khác, ở đâu đó, nhận ra rằng họ không cô độc. Bởi đôi khi, một câu chuyện được kể ra đúng lúc có thể trở thành cánh tay đưa một người khác bước ra khỏi nhiều năm tự trách, xấu hổ và im lặng. Đó không chỉ là một hành động dũng cảm, mà còn là một hành động vô cùng cần thiết để bảo vệ những người vẫn đang cần được giúp đỡ và để những "con quái vật đội lốt thiên thần" ngoài kia không còn có thể tiếp tục ẩn mình trong sự im lặng của xã hội.